مـــــــــد يــــــــــر ســـــــــــرا

«« کامل تربن مـرجع رایـگان مقالات و نـکته های کاریردی مـديـريـت www.MODIRSARA.com »»

تعريف و مقايسه ارزشيابي توصيفي و سنتي


تعريف و مقايسه ارزشيابي توصيفي و سنتي

درتعريف ارزشيابي ديدگاه واحدي مابين محققين و نويسندگان وجود ندارد همچنانكه كرونباخ در توصيف آن، از دو عنصر جمع آوري وبه كارگيري اطلاعات درجهت اتخاذ تصميم براي برنامة آموزشي استفاده كرده است.( كرونباخ به نقل از شكوهي 1388 ) واضح است كه اين نظريه پرداز، كوشيده است، با انتزاع مفاهيم اضافه شده به ارزشيابي، آنرا توصيف نمايد. بدين معني كه وي به تعريف محض ارزشيابي، بدون در نظر گرفتن شيوه اجراي آنپرداخته است. وگر نه دچار اين انتقاد است كه جمع آوري اطلاعات در چه مقطع زماني وكدام اطلاعات وبا چه نوع عملكرد ونظاماتي بايد به ارزشيابي پرداخت ؟ چنانكه سقراط معتقد است با تعريف جامع مي توانيم به علم اشياء پي ببريم ، لذا همواره تعريف بايد جامع باشد واين تعريف نمي تواند در مفهوم ارزشيابي قانع كننده باشد، زيرا جامع اطلاعات مفهوم ارزشيابي نيست. استا فيل بيم نظريه پرداز ديگري در اين حوزه، ارزشيابي را فرآيند تعريف كردن، به دست آوردن وفراهم ساختن اطلاعات مفيد براي قضاوت درتصميم گيري ها مي داند. ( استا فيل بيم به نقل ازهمان، 1388)

به وضوح روشن است كه اين تعريف ، اندكي از حوزه انتزاع خارج شده وبا اضافه شدن كلماتي جامع تر ومعنا دار ترگرديده است . چنانكه با مفهوم« فرآيند» متوجه مي شويم كه ارزشيابي يك فن عملياتي است ونه تحقيق علمي محض. از طرف ديگر با اضافه شدن كلمه " مفيد " به اطلاعات، حركت رو به رشد روند آموزش را نشان مي دهد . هارلن به تفاوت تعاريف ارزشيابي پي برده است، چنانكه معتقد است ، اصطلاحات ارزشيابي در معاني مختلف به كار رفته است و گاهي مفهوم آن در واژه هايي چون امتحان ويا نمره دادن تعريف شده است. (هارلن به نقل از رستگار 1387) . گي نيز همانند استافيل بيم در تعريف ارزشيابي به لحاظ عملياتي وتجربي بودن اين رشته از كلمه فرآيند استفاده كرده است. چنانكه وي ارزشيابي را يك فرآيند نظام يافته وسيستماتيك براي جمع آوري، تفسير اطلاعات در جهت تعيين تحقق يا عدم تحقق اهداف مي داند. (گي، همان منبع 1387)

متفکرین و نویسندگان فوق در تعريف ارزشيابي بیشتر به شرح شیوه عمليات آن پرداخته اند و لذا تعريف جامعی ارائه نشده است. مي توان گفت مفهوم جامعتر در تعريف ارزشيابي عبارت از نگاه به نتیجه است خواه این نگاه مستمر باشد یا پایانی و خواه نتیجه مطلوب باشد یاخیر. گویا اینکه یک داستان کوتاه باعناصرفنی وادیبانه رابرای دانش آموزان تعريف کرده وسپس در ارزشيابي منتظر باشیم آن داستان را با شیوۀ بیان و نگاه اجتماعي واخلاقی بهتر توسط دانش آموزان تعريف شود. این نگاه به نتیجه خواه بااستفاده ازوسیله شنیدن باشد ویامشاهدۀ عملکرد مطلوب دانش آموز و یا ابزارهای دیگر، ارزشيابي محسوب میشود.از اینرو در تعريف ارزشيابي بایدآن را نگاه به نتیجه آموزش ویادگیری دانست که به وسیله سيستمهای مختلفی ازجمله سيستم ارزشيابي پایانی و ارزشيابي توصیفی، عملیاتی می گردد. با تعريف ارزشيابي به عنوان دقت در نتیجه وتأثیر آموزش بر دانش آموزان درحال تحصيل باید دانست که فنون عملیاتی این موضوع کدام است؟ وچه روشهایی در سيستم آموزشی بین المللی دراجرای ارزشيابي مورد عمل قرارمی گیرد. مسلماٌ مسأله ارزشيابي قدمتی به اندازه تاریخ آموزش وپرورش دارد واز زمانی که تعلیم و تربیت و ضرورت آن براي انسان مورد توجه قرار گرفته است ، ارزشيابي نیز شروع شده است.

اما به عنوان یک بحث آكادميك، باید روشهای ارزشيابي را به دو روش ارزشيابي سنتی و توصیفی تقسیم کرد. روش ارزشيابی سنتی ازسالیان متمادی درمدارس ودانشگاههای سراسردنیا موردعمل بوده است. چنانکه درانگلستان تا سال 1997آزمونهای سنتی، روش اصلی ارزشیابی بوده است. دراین سال گروه اصلاح سنجش باتشکلی ازنظریه پردازان ومتخصصین این فن اقدام به تحقیقات وسیعی دراین بخش کرده است.( رستگار، 1387) نظریه آنها پس ازانتشار درمجلات علمی ، بااستقبال وسیعی ازسوی مخاطبان درسراسرجهان قرارگرفت.

انتشار نظریه گروه سنجش درحقیقت مواجه با غروب اندیشه های ارزشیابی سنتی وتولد سیستم جدیدی ازروشهای ارزشیابی گردید که به روش توصیفی مشهور شده است ، حال باید دید روش سنتی ارزشيابي دارای چه خصلتهاوآثاری بوده است وموارد بارزی ازآن که سبب انتقادات شدید گردیده چه بوده وچه عواملی درآن دخیل بوده است. چنانکه اشاره شد، این ارزشيابي ازحیث زمان ومکان اجرا و روش، دارای شاخص هایی است که هم مبين و هم سبب تمایز و تفاوت آن با سایر روش ها می گردد. از جمله مي توان، مشخصه محدوديت زماني اجراي آن، كه در پايان يادگيري اعمال مي شود و استفاده غالب از ابزار مداد كاغذي براي سنجش همه عملكرد هاي يادگيرندگان را نام برد. همچنين موقعيت يادگيرندگان در ارزشيابي سنتي به عنوان شاخص نهايي، معرف آن است. بدين معني كه در ارزشيابي سنتي، يادگيرنده تا حد، مخاطب صرف و منفعل تنزل نموده و هيج گونه مشاركت و همكاري مابين معلم و دانش آموز مشاهده نمي گردد. در واقع يك نوع ارزشيابي معلم مدار و يكجانبه نگر، معيار سنجش قرار مي گيرد.

ارزشيابي توصیفی نيز دارای سه شاخص عمده، تحت عنوان استمرار ارزشيابي، استفاده از روش مشاهده و توصيف رفتار و موقعيت فعال و دوجانبه (ناشي از مشاركت در يادگيري و ارزشيابي) دانش آموزان، بوده كه مورد بررسي قرار مي گيرد. این شیوه ی ارزشيابي از لحاظ زمان اجرا، مستمر، و از لحاظ روش با تكيه بر مشاهده عملكردهاي رفتاري يادگيرندگان و توصیف آن به سنجش مي پردازد. در نهايت موقعيت فعال يادگيرندگان و مشاركت آنها در ارزشيابي و يادگيري، مشخصه اساسي اين شيوه از ارزشيابي است.

اجرای ارزشيابي توصيفي، مستمر و درطول دوران آموزش جاري بوده و طي آن، رشد اجتماعي و قضاوتهاي اخلاقي، تحت نظر و دقت قرار مي گيرد، به نحوی که اخلاق و رفتار دانش آموزان درحوزه ی عملکردهاي کلامی، عزت نفس( ديد مثبت به خود و گروه همسالان) و مشاركت گروهي (در فعاليتها)، به شیوه ای مداوم مورد مشاهده و توصیف قرار می گیرد. مسلماًاین عوامل برطرف کننده ی مشکلاتی است که دامنگیر ارزشيابي سنتی می باشد. لذا می توان گفت موارد ذيل ناشي از اجراي ارزشيابي توصیفی بوده و از محاسن آن تلقی می گردد.


با اجباری شدن ارزشیابی توصیفی در مقطع ابتدایی نکات مثبت این نوع ارزشیابی به مرور بر آموزگاران محترم آشکارتر می شود امید است با اختصاص دوره های ضمن خدمت بیشتر ، همکاران عزیز با نحوه اجرای آن بهتر آشنا شوند . در زیر به خلاصه ای از تفاوت های ارزشیابی سنتی و توصیفی پرداخته می شود . امید است مورد پسند و استفاده همکاران محترم واقع شود .
در ارزشیابی سنتی از نتایج یادگیری دانش آموزان ارزشیابی به عمل می آمد و به نحوه یادگیری وبهبود آن توجه نمی شد ولی در  ارزشیابی توصیفی ارزشیابی در خدمت آموزش می باشد بنابراین نکات  ضعف و قوت دانش آموز بررسی و راهی برای برطرف کردن و یا بهبود آنها یافت می شود .
در ارزشیابی سنتی از مقیاس عددی (0 تا 20)استفاده می شداین نوع بازخورد به دلیل ابهام در تغییر و دقت زیاد در فواصل بین آن رقابت بر انگیز بود ولی در ارزشیابی توصیفی از مقیاس ترتیبی (در حد انتظار ،نزدیک به حد انتظار  و ...)استفاده می شود که انعطاف پذیری بیشتری دارد و کمتر ایجاد رقابت می کند . همچنین بچه ها دیگر نگران کسب نمره نیستندو به دنبال شناخت اشتباهات خود در فعالیت های یادگیری هستند .
در ارزشیابی سنتی اطلاعات معلم از وضع یادگیری دانش آموز از طریق آزمون های مداد کاغذی (امتحان) و پرسش های کلاسی جمع آوری می شد ولی در  ارزشیابی توصیفی ابزارهای جمع آوری اطلاعات متنوع شده اند و علاوه بر امتحان از ابزارهایی مانند پوشه کار ، آزمون های عملکردی ،ثبت مشاهدات و... استفاده می شود در واقع با استفاده از ابزارهای متنوع اطلاعات کسب شده واقعی تر می باشند

منبع:مقاله : مقايسه ارزشيابي سنتي و توصيفي-بر رشد اجتماعي و قضاوتهاي اخلاقي دانش آموزان-عيسي جعفري -زمستان1389
منبع واسطه : http://mec.ut.ac.ir/mod/forum/discuss.php?d=8693

+ ارائه شده     توسط اسلامي  |